Τι είναι η αμφιχρονικότητα και πώς βοηθάει στην αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων

Σε περιόδους κρίσης, οι οικογενειακές επιχειρήσεις συχνά έρχονται αντιμέτωπες με μια έντονη εσωτερική πίεση. Από τη μία πλευρά, οι άμεσες, καθημερινές αποφάσεις για την επιβίωση της επιχείρησης απαιτούν γρήγορα αντανακλαστικά και εστίαση στο παρόν. Από την άλλη, η επιθυμία προστασίας της οικογενειακής παράδοσης και κληρονομιάς, καθώς και των στενών δεσμών με τους εργαζομένους, τους συνεργάτες και το ευρύτερο περιβάλλον της οικογενειακής επιχείρησης, επιβάλλουν μια μακροπρόθεσμη προοπτική. Αυτή η συνύπαρξη βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων αναγκών δημιουργεί μια οξεία εσωτερική ένταση, κάνοντας συχνά τους διοικούντες να αισθάνονται ότι πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα στο σήμερα και το αύριο. Η πραγματικότητα όμως δείχνει ότι οι πιο ανθεκτικοί οργανισμοί καταφέρνουν να κάνουν και τα δύο, αντλώντας δύναμη από τα διδάγματα του παρελθόντος και τις σχέσεις εμπιστοσύνης που έχουν χτίσει σε βάθος χρόνου.

Η ταυτότητα και η μεθοδολογία της έρευνας

Οι Vanessa Diaz Moriana, Eric Clinton, Catherine Faherty και Colm O'Gorman διεξήγαγαν μια εκτενή επιστημονική μελέτη για να κατανοηθεί ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζονται οι οικογενειακές επιχειρήσεις αυτές τις πιεστικές ισορροπίες. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στην περίοδο αμέσως μετά την πανδημία του Covid-19, μια συγκυρία που προσέφερε ένα ιδανικό πεδίο για την παρατήρηση της επιχειρηματικής ανθεκτικότητας σε πραγματικές συνθήκες αβεβαιότητας.

Η αρχική υπόθεση της ερευνητικής ομάδας ήταν ότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις θα βασίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στον παραδοσιακό, μακροπρόθεσμο τρόπο σκέψης τους για να ξεπεράσουν την κρίση. Υπέθεταν επίσης ότι οι οικογενειακές αξίες και το κοινό παρελθόν θα επηρέαζαν τις αποφάσεις, αλλά δεν είχαν προβλέψει πλήρως τον βαθμό στον οποίο οι επιχειρήσεις αυτές θα μπορούσαν να ευθυγραμμίσουν τις βραχυπρόθεσμες ενέργειες με το μακροπρόθεσμο όραμα ταυτόχρονα. Η αρχική προσέγγιση, επομένως, έδινε προβάδισμα στον μακροπρόθεσμο προσανατολισμό, αλλά η πορεία της έρευνας αποκάλυψε έναν πολύ πιο δυναμικό μηχανισμό.

Η μελέτη βασίστηκε σε ποιοτικά δεδομένα από τέσσερις οικογενειακές επιχειρήσεις στην Ιρλανδία, στη διοίκηση των οποίων συμμετέχουν διαφορετικές γενιές. Η ερευνητική ομάδα συνέλεξε το υλικό της μέσα από 32 συνεντεύξεις με ιδιοκτήτες, διευθυντικά στελέχη που ανήκουν στην οικογένεια, καθώς και στελέχη που δεν ανήκουν σε αυτήν. Οι συνεντεύξεις περιελάμβαναν ερωτήσεις για προηγούμενες κρίσεις, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τις οικογενειακές σχέσεις.

Το εύρημα της «αμφιχρονικότητας»

Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι οι πιο ανθεκτικές οικογενειακές επιχειρήσεις δεν επιλέγουν ανάμεσα στη βραχυπρόθεσμη και τη μακροπρόθεσμη στρατηγική. Αντίθετα, αναπτύσσουν μια προσέγγιση που οι ερευνητές ονόμασαν «αμφιχρονικότητα» (ambitemporality), την ικανότητα δηλαδή να επιλύουν επείγοντα τρέχοντα προβλήματα, διασφαλίζοντας παράλληλα τη μελλοντική συνέχεια και την προστασία της κληρονομιάς τους.

Αυτή η δυναμική διαδικασία στηρίζεται σε τρεις κεντρικές συμπεριφορές, οι οποίες πηγάζουν από τα μοναδικά χαρακτηριστικά των οικογενειακών επιχειρήσεων:

• Εμπειρίες από το παρελθόν: Λόγω της ισχυρής αίσθησης συνέχειας που τις διακρίνει, οι επιχειρήσεις αυτές ανατρέχουν συνειδητά στην ιστορία τους. Οι αποφάσεις και οι αξίες των προκατόχων τους σε παλαιότερες περιόδους κρίσεων λειτούργησαν ως πολύτιμος οδηγός και βάση για τη διαχείριση της νέας αβεβαιότητας.

• Εμπιστοσύνη μεταξύ αδελφών: Η έρευνα ανέδειξε ότι οι στενοί δεσμοί και τα υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης ανάμεσα στα αδέλφια που συνδιοικούν επιτρέπουν την ταχύτατη λήψη αποφάσεων και την άμεση, συνεκτική ευθυγράμμιση υπό καθεστώς πίεσης.

• Ενεργοποίηση κοινωνικών δικτύων: Οι επιχειρήσεις αυτές κινητοποίησαν τις μακροχρόνιες σχέσεις που είχαν χτίσει με προμηθευτές, συνεργάτες και την τοπική κοινότητα για να εξασφαλίσουν υποστήριξη και πόρους.

Ένα από τα πλέον αναπάντεχα ευρήματα για τους ερευνητές ήταν ο έντονα ανθρώπινος και κοινωνικός χαρακτήρας της ανθεκτικότητας. Η επιτυχία δεν ήταν απλώς ζήτημα τυπικής στρατηγικής, αλλά βασιζόταν στην αμοιβαία ευθύνη και την κοινή ιστορία. Μάλιστα, σε στιγμές ακραίας πίεσης, παρατηρήθηκε ακόμα και το φαινόμενο της συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών με σκοπό την κοινή επιβίωση στην αγορά. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις που διαχειρίστηκαν αποτελεσματικά την εκάστοτε κρίση δεν αντέδρασαν παθητικά, αλλά αξιολόγησαν ό,τι λειτουργούσε αποτελεσματικά και επένδυσαν σε αυτό, χτίζοντας ισχυρότερη αντοχή για το μέλλον.

Πρακτικές προεκτάσεις της έρευνας

Το πιο σημαντικό συμπέρασμα για τους ιδιοκτήτες οικογενειακών επιχειρήσεων είναι ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι ένα στατικό, έμφυτο χαρακτηριστικό, κάτι που δηλαδή είτε «το έχεις» είτε «δεν το έχεις», αλλά μια ικανότητα που αναπτύσσεται σκόπιμα. Αυτό το εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις οικογενειακές επιχειρήσεις μεσαίου ή μικρού μεγέθους που συχνά καλούνται να αντιμετωπίσουν τις ίδιες κρίσεις με τις μεγαλύτερες, χωρίς να έχουν απαραίτητα τους ίδιους μηχανισμούς.

Για τις μικρομεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις, όπως αυτές που αποτελούν την πλειοψηφία της ελληνικής οικονομίας, η έρευνα υπογραμμίζει ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι αποκλειστικά ζήτημα χρηματοοικονομικών πόρων. Βασίζεται εξίσου στο κοινωνικό και ανθρώπινο κεφάλαιο που μπορεί να ενεργοποιηθεί άμεσα σε δύσκολες στιγμές. Οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να περιμένουν την εμφάνιση μιας κρίσης για να δοκιμάσουν τις αντοχές τους, αλλά οφείλουν να ενισχύουν τα θεμέλιά τους σε περιόδους ομαλότητας, εστιάζοντας σε συγκεκριμένους άξονες:

• Επένδυση στην οικογενειακή συνοχή: Η συστηματική καλλιέργεια της εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών της οικογένειας (ιδιαίτερα μεταξύ των αδελφών ή της επόμενης γενιάς) και η δημιουργία του απαραίτητου πλαισίου για την αξιοποίηση των μαθημάτων του παρελθόντος συμβάλλει στην υιοθέτηση ενός αποτελεσματικού μηχανισμού λήψης αποφάσεων.
• Υιοθέτηση κανόνων διακυβέρνησης: Η ύπαρξη ξεκάθαρων δομών και ρόλων διευκολύνει την ταχύτητα αντιμετώπισης προβλημάτων, όπως αναλύεται και σε σχετικό οδηγό του FamBiz Toolkit για την εταιρική διακυβέρνηση.
• Ενίσχυση εξωτερικών δεσμών: Οι σταθεροί, μακροχρόνιοι δεσμοί με την αγορά, τους προμηθευτές και την τοπική κοινότητα λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας. Η σημασία αυτής της εξωστρέφειας και της δικτύωσης για τις οικογενειακές επιχειρήσεις έχει επισημανθεί και σε παλαιότερη ανάλυσή μας.

Ακόμα και εν μέσω αναταραχών, οι διοικούντες οφείλουν να αφιερώνουν χρόνο για να αξιολογούν ποιες αποφάσεις και στρατηγικές αποδίδουν. Με αυτόν τον τρόπο, οι αποφάσεις για την επίλυση έκτακτων κρίσεων μετατρέπονται σε μόνιμες ικανότητες που αθροίζονται σε αυτές από αντίστοιχες κρίσεις του παρελθόντος. Έτσι, η οικογενειακή επιχείρηση δεν υπομένει απλώς τις δυσκολίες, αλλά τις χρησιμοποιεί για να γίνει πιο ισχυρή και καλύτερα προετοιμασμένη για το μέλλον.

________

Το παρόν άρθρο βασίζεται στη δημοσίευση "Strong Family Businesses Think Short Term and Long Term at the Same Time" των  Vanessa Diaz Moriana, Eric Clinton, Catherine Faherty και Colm O'Gorman που δημοσιεύθηκε στο familybusiness.org στις 15/05/2026. Δημοσιεύθηκε στο πλαίσιο του FamBiz Toolkit, της πρωτοβουλίας του Alba Graduate Business School σε συνεργασία με την NN Hellas για την ενδυνάμωση της νέας γενιάς των οικογενειακών επιχειρήσεων στην Ελλάδα.

Σχόλια Αναγνωστών