Στις οικογενειακές επιχειρήσεις, η βαθιά γνώση του αντικειμένου και η κοινή ιστορία των μελών αποτελούν το μεγαλύτερο πλεονέκτημα. Ωστόσο, αυτή η απόλυτη ταύτιση συχνά δημιουργεί έναν κλειστό μικρόκοσμο όπου η φράση «έτσι το κάναμε πάντα» γίνεται η προεπιλεγμένη απάντηση σε κάθε νέα πρόκληση.
Στο επιχειρείν αναφερόμαστε πάντα στο πόσο σημαντικό είναι να βάζει η επιχειρηματική ομάδα τον εαυτό της στη θέση του πελάτη. Να αλλάζει δηλαδή η προοπτική με την οποία εξετάζει μια επιχειρηματική ομάδα τις ευκαιρίες που υπάρχουν. Μια πρόσφατη έρευνα της Shelby Meek από το Kennesaw State University και του Matthias Tietz από το University of St. Gallen μελέτησε τη διαφοροποίηση ανάμεσα σε περιπτώσεις που την αλλαγή προοπτικής την κάνουν μέλη της επιχειρηματικής ομάδας (ιδρυτές, μέλη της οικογένειας, εργαζόμενοι) ή εξωτερικοί παράγοντες (σύμβουλοι, νεοπροσληφθέντα στελέχη, συνεργάτες, ακόμα και φοιτητές).
Με αφορμή αυτήν την ακαδημαϊκή δημοσίευση θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα «Πώς μπορούν οι οικογενειακές επιχειρήσεις να καινοτομήσουν όταν η συζήτηση στο τραπέζι των αποφάσεων ανακυκλώνει διαρκώς τις ίδιες ιδέες;»
Η έρευνα
Η ικανότητα να βλέπουμε τα πράγματα μέσα από τα μάτια των άλλων (perspective taking) δεν είναι απλώς μια ήπια δεξιότητα (soft skill), αλλά ίσως το πιο υποτιμημένο στρατηγικό εργαλείο για την εύρεση νέων ευκαιριών. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, στο οποίο εστίασε η έρευνα των Meek και Tietz είναι το εξής: Έχει σημασία ποιος προτείνει τις νέες ιδέες;
Για να κατανοήσουν πώς η θέση κάποιου (εντός ή εκτός της επιχείρησης) διαμορφώνει το είδος των ευκαιριών που εντοπίζει, οι ερευνητές σχεδίασαν μια πολυεπίπεδη μελέτη, χωρισμένη σε τρία στάδια:
Σε όλα τα στάδια, οι ιδέες αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητη επιτροπή με βάση δύο αυστηρά κριτήρια, την πρωτοτυπία και τη χρησιμότητα . Παράλληλα, μέσω ερωτηματολογίων, μετρήθηκε η ικανότητα των συμμετεχόντων να υιοθετούν την οπτική γωνία τρίτων (perspective taking).
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Τα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας καταρρίπτουν αρκετούς μύθους σχετικά με την παραγωγή καινοτομίας. Σε πλαίσιο οικογενειακής επιχείρησης διαπιστώνουμε ότι:
Οι εσωτερικοί παράγουν χρήσιμες ιδέες: Τα μέλη της οικογένειας και τα παλιά στελέχη κατανοούν τους πόρους, τους περιορισμούς και την εσωτερική πραγματικότητα της εταιρείας. Επομένως, οι ιδέες τους τείνουν να είναι άμεσα εφαρμόσιμες, αλλά σπάνια ριζοσπαστικές.
Οι εξωτερικοί παράγουν πρωτότυπες ιδέες: Επειδή δεν περιορίζονται από την εσωτερική ρουτίνα, τις πολιτικές ισορροπίες ή το «τι έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν», οι εξωτερικοί συνεργάτες είναι πολύ πιο πιθανό να προτείνουν αντισυμβατικές, νέες κατευθύνσεις.
Ο πολλαπλασιαστής της οπτικής: Το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η "εξωτερικότητα" από μόνη της δεν αρκεί. Το μυστικό βρίσκεται στην υιοθέτηση συγκεκριμένης οπτικής γωνίας (perspective taking). Αυτή η δεξιότητα λειτούργησε ως γέφυρα γιατί βοήθησε τους εκτός επιχείρησης να κάνουν τις καινοτόμες ιδέες τους πιο εφαρμόσιμες και τα άτομα εντός επιχείρησης να σκεφτούν πέρα από τα συνηθισμένα.
Στρατηγικές για μεγάλους & ώριμους οργανισμούς
Για τις μεγαλύτερες, πολυεπίπεδες οικογενειακές επιχειρήσεις που επιδιώκουν να διατηρήσουν την ηγετική τους θέση στην αγορά, η έρευνα υποδεικνύει σαφείς διαρθρωτικές αλλαγές:
Αναθεωρήστε τον τρόπο που αξιολογείτε τις εξωτερικές ιδέες: Συχνά, οι οργανισμοί προσλαμβάνουν εξωτερικούς συμβούλους ή νέα στελέχη και κρίνουν τις ιδέες τους με βάση το πόσο άμεσα εφαρμόσιμες είναι. Είναι πιο χρήσιμο όμως, οι ιδέες των εξωτερικών συνεργατών να αξιολογούνται πρωτίστως για την πρωτοτυπία τους. Ο ρόλος των στελεχών της επιχείρησης είναι να πάρουν αυτή την καινοτομία και να την προσαρμόσουν στην πραγματικότητα της εταιρείας.
Σχεδιάστε διαδικασίες καινοτομίας που φέρνουν κοντά εξωτερικούς και εσωτερικούς συνεργάτες: Τα καλύτερα αποτελέσματα έρχονται όταν δομείτε διαδικασίες (π.χ. Innovation Hackathons ή ομάδες εργασίας πελατών) όπου οι εξωτερικοί συμμετέχοντες παράγουν τις πρωτότυπες ιδέες και οι εσωτερικές ομάδες αναλαμβάνουν την υλοποίηση.
Διαχωρίστε την πρωτοτυπία από τη χρησιμότητα: Μια ιδέα μπορεί να είναι εξαιρετικά καινοτόμα αλλά σε πρώτη ανάγνωση μη πρακτική. Μια άλλη μπορεί να είναι απολύτως χρήσιμη αλλά κοινότυπη. Οι οργανισμοί που βαθμολογούν τις ιδέες με ένα ενιαίο κριτήριο, κινδυνεύουν να απορρίψουν πραγματικές ευκαιρίες μετασχηματισμού απλώς και μόνο επειδή δεν μοιάζουν άμεσα εφαρμόσιμες.
Πρακτικά συμπεράσματα για μικρομεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις
Για τις μικρές και μεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις, όπου οι διαθέσιμοι πόροι είναι πιο περιορισμένοι και η καθημερινότητα πιο πιεστική, τα ευρήματα της έρευνας μεταφράζονται σε πιο πρακτικές, άμεσες δράσεις:
Εμπλουτίστε τον μικρόκοσμο της επιχείρησης: Οι οικογενειακές επιχειρήσεις πρέπει να δημιουργήσουν εσκεμμένα ρεαλιστικούς μηχανισμούς συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων με το εξωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης. Οπότε, αντί για ακριβούς συμβούλους, επιλέξτε τη δημιουργία ενός άτυπου συμβουλευτικού οργάνου (advisory board) με 2-3 έμπιστους επαγγελματίες από άλλους κλάδους, τη διεξαγωγή εργαστηρίων συνδημιουργίας με τους 5 καλύτερους πελάτες της επιχείρησης σας για να συζητήσετε αποκλειστικά τις μελλοντικές τους ανάγκες ή τη συμμετοχή σε ομάδες επιχειρηματικής δικτύωσης.
Μην εγκαταλείπετε τις παράξενες ιδέες πολύ νωρίς: Όταν ένας νέος υπάλληλος εκτός οικογένειας φέρνει μια ιδέα που φαίνεται να είναι εκτός πραγματικότητας, εκπαιδεύστε την οικογένεια να μην την απορρίπτει αμέσως με τη φράση "εδώ αυτά δεν δουλεύουν". Δώστε μια ευκαιρία στη φρέσκια ματιά και χρησιμοποιήστε τη δική σας πείρα για να βρείτε πώς θα μπορούσε να δουλέψει.
Αναγνωρίστε την «Παγίδα του Ιδρυτή» (founder’s trap): Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι όσο τα άτομα διοικούν για περισσότερο χρόνο, τείνουν να μπαίνουν λιγότερο στη θέση των άλλων. Η ίδια η εμπειρία που κάνει έναν ιδρυτή ή CEO αποτελεσματικό στο να λύνει άμεσα προβλήματα, μπορεί να τυφλώσει την ικανότητά του να δει νέες ευκαιρίες. Οι οικογενειακές επιχειρήσεις πρέπει να το αναγνωρίσουν αυτό ως δομικό κίνδυνο και να αναζητούν συνειδητά αντίθετες απόψεις.
Η βιώσιμη ανάπτυξη μιας οικογενειακής επιχείρησης κρίνεται, τελικά, πέρα από τα όρια του οικογενειακού πλαισίου. Εξαρτάται απόλυτα από την ικανότητά της να δίνει φωνή σε εξωτερικούς παράγοντες, αλλά κυρίως στους εργαζομένους και τα διευθυντικά στελέχη εκτός οικογένειας. Αυτοί οι συνεργάτες αποτελούν το απαραίτητο οξυγόνο της καινοτομίας, φέρνοντας ιδέες που ξεφεύγουν από την οπτική της οικογένειας και κάνοντας εφαρμόσιμες τις ιδέες που προκύπτουν από πελάτες, συμβούλους και άλλους εξωτερικούς παράγοντες. Ωστόσο, για να αναλάβουν το ρίσκο της διαφορετικής οπτικής, δεν αρκούν οι καλές προθέσεις. Απαιτούνται ξεκάθαρα κίνητρα, ψυχολογικά, λειτουργικά και οικονομικά, που επιβραβεύουν την τόλμη και συγχωρούν την πειραματική αποτυχία.
________
Το παρόν άρθρο βασίζεται στη δημοσίευση "Why Perspective Taking Might Be the Most Underrated Innovation Skill" των Shelby Meek και Matthias Tietz που δημοσιεύθηκε στο familybusiness.org στις 06/04/2026. Δημοσιεύθηκε στο πλαίσιο του FamBiz Toolkit, της πρωτοβουλίας του Alba Graduate Business School σε συνεργασία με την NN Hellas για την ενδυνάμωση της νέας γενιάς των οικογενειακών επιχειρήσεων στην Ελλάδα.